Η ΔΕΗ διεκδικεί το ελληνικό AI Gigafactory. Η Δυτική Μακεδονία στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής μάχης των 30 δισ. ευρώ για την Τεχνητή Νοημοσύνη
Η ΔΕΗ προετοιμάζει την ελληνική πρόταση για τη δημιουργία ενός από τα έως επτά ευρωπαϊκά εργοστάσια τεχνητής νοημοσύνης μεγάλης κλίμακας (AI Gigafactories), διεκδικώντας για τη Δυτική Μακεδονία ρόλο στον νέο τεχνολογικό χάρτη της Ευρώπης. Η διαδικασία υποβολής προτάσεων που ξεκινά η Ευρωπαϊκή Ένωση αφορά επενδύσεις συνολικού ύψους άνω των 30 δισ. ευρώ και αποτελεί μία από τις σημαντικότερες πρωτοβουλίες των Βρυξελλών για την ανάπτυξη αυτόνομης ευρωπαϊκής υποδομής τεχνητής νοημοσύνης απέναντι στον διεθνή ανταγωνισμό. Η ΔΕΗ είχε συμμετάσχει ήδη τον Ιούλιο του 2025 στην προκαταρκτική εκδήλωση ενδιαφέροντος, προτείνοντας ως πιθανή περιοχή ανάπτυξης τις πρώην λιγνιτικές εκτάσεις της Κοζάνης. Τώρα, η επιχείρηση καλείται να περάσει στην επόμενη φάση, καταθέτοντας ολοκληρωμένη πρόταση, είτε αυτόνομα είτε μέσω συνεργασίας με τεχνολογικούς ομίλους, επενδυτές και δημόσιους φορείς από την Ελλάδα ή άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Η επιλογή της Δυτικής Μακεδονίας έχει ισχυρή πολιτική διάσταση, καθώς συνδέεται άμεσα με το μεγάλο στοίχημα της μεταλιγνιτικής μετάβασης. Η κυβέρνηση επιχειρεί να μετατρέψει μια περιοχή που για δεκαετίες αποτέλεσε το ενεργειακό κέντρο της χώρας σε νέο πόλο επενδύσεων υψηλής τεχνολογίας, συνδυάζοντας την ενεργειακή υποδομή της ΔΕΗ με τις ανάγκες της οικονομίας της τεχνητής νοημοσύνης.
Από τις λιγνιτικές εκτάσεις στα data centers νέας γενιάς
Η ελληνική υποψηφιότητα δεν βασίζεται σε ένα θεωρητικό σχέδιο, αλλά σε ήδη σχεδιαζόμενες υποδομές. Στον πυρήνα της βρίσκεται το Data Center ισχύος 300 MW που έχει ενταχθεί στο επενδυτικό πρόγραμμα της ΔΕΗ για την περίοδο 2026-2030. Πρόκειται για επένδυση ύψους περίπου 1,2 δισ. ευρώ, με την κατασκευή να προγραμματίζεται να ξεκινήσει εντός του 2026 και την πρώτη φάση λειτουργίας να αναμένεται έως το τέλος του 2028. Το έργο εντάσσεται στο συνολικό στρατηγικό σχέδιο της ΔΕΗ ύψους 24,2 δισ. ευρώ, το οποίο πλέον επεκτείνεται πέρα από την παραγωγή και διανομή ενέργειας, προς τις ψηφιακές υποδομές και τις υπηρεσίες που απαιτούν τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ισχύος. Η εξέλιξη αυτή μετατρέπει την ενέργεια σε κρίσιμο παράγοντα για την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης, καθώς τα μεγάλα μοντέλα AI χρειάζονται υπολογιστικά κέντρα με υψηλή ενεργειακή επάρκεια και αξιοπιστία.
Παράλληλα, η ΔΕΗ βρίσκεται σε εμπιστευτικές συζητήσεις με κορυφαίους hyperscalers, δηλαδή διεθνείς τεχνολογικούς ομίλους που αναζητούν νέες εγκαταστάσεις για cloud και τεχνητή νοημοσύνη. Μεταξύ των εταιρειών με τις οποίες έχουν γίνει επαφές περιλαμβάνεται και η Meta, η οποία έχει ανακοινώσει ότι οι μελλοντικές συμβάσεις μίσθωσης υποδομών, κυρίως για κέντρα δεδομένων τεχνητής νοημοσύνης, φτάνουν τα 279 δισ. δολάρια. Η προσέλκυση ενός τέτοιου διεθνούς εταίρου αποτελεί το κρίσιμο βήμα για την ελληνική υποψηφιότητα, καθώς τα AI Gigafactories δεν είναι απλώς μεγάλα data centers, αλλά ολοκληρωμένα οικοσυστήματα υπολογιστικής ισχύος.
Η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και η μάχη των χωρών για τα AI Gigafactories
Τα νέα ευρωπαϊκά εργοστάσια τεχνητής νοημοσύνης θα συνδυάζουν προηγμένους επεξεργαστές, υποδομές cloud, λογισμικό, δίκτυα υψηλών ταχυτήτων και ενεργειακά αποδοτικά κέντρα δεδομένων. Θα υποστηρίζουν την εκπαίδευση μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης, τη λειτουργία τους σε πραγματικό χρόνο (inference), αλλά και την εξειδικευμένη προσαρμογή τους (fine-tuning). Τα Gigafactories θα λειτουργήσουν συμπληρωματικά προς το δίκτυο των 19 AI Factories που ήδη αναπτύσσεται στην Ευρώπη, παρέχοντας πρόσβαση σε υπολογιστική ισχύ σε νεοφυείς επιχειρήσεις, scale-ups, βιομηχανίες, πανεπιστήμια, ερευνητικούς οργανισμούς και δημόσιες υπηρεσίες.
Η χρηματοδοτική αρχιτεκτονική του προγράμματος προβλέπει έως 10 δισ. ευρώ από κοινοτικούς και εθνικούς πόρους, με στόχο να κινητοποιηθούν επιπλέον τουλάχιστον 20 δισ. ευρώ ιδιωτικών κεφαλαίων. Για έως τέσσερα έργα προβλέπεται στήριξη έως 100 εκατ. ευρώ στην αρχική φάση και έως 400 εκατ. ευρώ στη δεύτερη, ενώ για τα μεγαλύτερα έργα τα αντίστοιχα ποσά μπορούν να φτάσουν τα 200 εκατ. και 800 εκατ. ευρώ. Στον διαγωνισμό μπορούν να συμμετάσχουν κοινοπραξίες ή εταιρείες ειδικού σκοπού (SPVs), στις οποίες θα συμμετέχουν επιχειρήσεις, δημόσιοι φορείς, επενδυτές και άλλοι εταίροι. Η Ελλάδα διαθέτει ήδη ένα σημαντικό πλεονέκτημα, καθώς συγκαταλέγεται στις 18 χώρες που έχουν υπογράψει συμφωνία κοινής προμήθειας με την Ευρωπαϊκή Κοινή Επιχείρηση Υπολογιστικής Υψηλών Επιδόσεων (EuroHPC JU).
Το ελληνικό στοίχημα στον νέο ψηφιακό ανταγωνισμό
Η μάχη για την εξασφάλιση ενός AI Gigafactory είναι ιδιαίτερα σκληρή. Στην προκαταρκτική διαδικασία είχαν κατατεθεί 76 εκδηλώσεις ενδιαφέροντος από 16 κράτη-μέλη, οι οποίες αφορούσαν 60 διαφορετικές τοποθεσίες, γεγονός που δείχνει ότι οι ευρωπαϊκές χώρες ανταγωνίζονται πλέον για την προσέλκυση των υποδομών που θα καθορίσουν την επόμενη τεχνολογική εποχή. Η τελική προθεσμία υποβολής προτάσεων λήγει στις 12 Νοεμβρίου 2026, ενώ οι αποφάσεις αναμένονται στις αρχές του 2027. Οι κατασκευές προβλέπεται να ξεκινήσουν μέσα στο ίδιο έτος, με τις μονάδες να τίθενται σε λειτουργία εντός 18 μηνών από την υπογραφή των συμβάσεων. Για την Ελλάδα, η υποψηφιότητα της ΔΕΗ αποτελεί ένα ευρύτερο πολιτικό και αναπτυξιακό στοίχημα. Η επιτυχία του έργου θα σηματοδοτούσε τη μετάβαση της Δυτικής Μακεδονίας από την εποχή του λιγνίτη στην εποχή των δεδομένων, της τεχνητής νοημοσύνης και των ψηφιακών υποδομών, τοποθετώντας τη χώρα στον χάρτη των ευρωπαϊκών κέντρων τεχνολογικής ισχύος.
