Athens AI Summit 2026: «Ανοιχτή ΑΙ στην πράξη». Από το πιλοτικό έργο στην παραγωγή για το Δημόσιο και τις Επιχειρήσεις
Η «Ανοικτή ΑΙ» δημιουργεί νέες δυνατότητες για την αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης στο Δημόσιο και τις Επιχειρήσεις. Η μετάβαση από τα πιλοτικά έργα στην παραγωγική λειτουργία αναδεικνύει τη σημασία των ανοικτών τεχνολογιών, της διαλειτουργικότητας και της ευελιξίας. Στόχος είναι η ανάπτυξη βιώσιμων εφαρμογών με ουσιαστική επιχειρησιακή αξία, προσαρμοσμένων στις ανάγκες κάθε οργανισμού. H «Ανοιχτή ΑΙ στην πράξη – Από το πιλοτικό έργο στην παραγωγή για το Δημόσιο και τις Επιχειρήσεις» αποτέλεσε τον κεντρικό πυρήνα της 2ης θεματικής ενότητας του 2ου Athens AI Summit που πραγματοποιήθηκε στις 11 Νοεμβρίου στο Divani Caravel.
Στο θέμα αυτό επικεντρώθηκαν οι ομιλία των κ.κ. Πέτρου Στεφανέα, Καθηγητής της Σχολής Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών στο Ε.Μ.Π και Επιστημονικού Υπεύθυνου του έργου GlossAPI (ΕΕΛΛΑΚ), Αλέξανδρου Μελίδη, Γενικού Διευθυντή Οργανισμού Ανοιχτών Τεχνολογιών – ΕΕΛΛΑΚ, Παναγιώτη Κρανιδιώτη, Διευθύνοντος Συμβούλου της Χίλων Πληροφορική, Δρ. Ανδρέα Πίπη, Γενικού Διευθυντή Ανάπτυξης και Παραγωγικής Λειτουργίας Πληροφοριακών Συστημάτων Οικονομικού Τομέα και Δημόσιας Διοίκησης, ΓΓΠΣΨΔ και Τάσου Λούπου, Partner & Head of Growth της Noetikon.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο του ψηφιακού μετασχηματισμού. Το ερώτημα, όμως, δεν είναι απλώς τι μπορεί να κάνει, αλλά πώς μπορούμε να την αξιοποιήσουμε στην πράξη, με ασφάλεια, διαφάνεια, διαλειτουργικότητα και μετρήσιμο όφελος. Ιδιαίτερα για το Δημόσιο και τις επιχειρήσεις, η πρόκληση είναι να περάσουμε από τις μεμονωμένες δοκιμές και τα πιλοτικά έργα σε πραγματικές παραγωγικές εφαρμογές, οι οποίες θα απαντούν σε συγκεκριμένες ανάγκες. Και εδώ οι ανοικτές τεχνολογίες, η πρόσβαση στη γνώση, η ψηφιακή κυριαρχία και η συνεργασία μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα αποκτούν καθοριστική σημασία, όπως προέκυψε από τις ομιλίες και της τοποθεσίες των συμμετεχόντων στο πάνελ.
Ο κ. Πέτρος Στεφανέας αναφέρθηκε στο GlossAPI ως μια πρωτοβουλία αξιοποίησης των ανοικτών τεχνολογιών και της τεχνητής νοημοσύνης, με στόχο τη δημιουργία εργαλείων που διευκολύνουν την πρόσβαση, την επεξεργασία και τη διαλειτουργική αξιοποίηση της πληροφορίας, αναδεικνύοντας παράλληλα τον ρόλο της ακαδημαϊκής έρευνας στη μετάβαση από την επιστημονική γνώση σε πρακτικές εφαρμογές με πραγματική χρησιμότητα για τη Δημόσια Διοίκηση, τις επιχειρήσεις και την κοινωνία.
«Από το PDF στον πολίτη» ήταν το κεντρικό θέμα της ομιλίας του κ. Αλέξανδρου Μελίδη, ο οποίος αναφέρθηκε στη σημασία της ενίσχυσης της παρουσίας της ελληνικής γλώσσας στην Τεχνητή Νοημοσύνη, αξιοποιώντας ανοικτά ελληνικά δεδομένα και ευρωπαϊκά γλωσσικά μοντέλα. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στη μετατροπή μεγάλου όγκου δημόσιων εγγράφων, όπως νόμοι, διοικητικές αποφάσεις και αναρτήσεις της Διαύγειας, σε αξιοποιήσιμη ψηφιακή γνώση. Παρουσίασε επίσης το Greek Apertus 8B, την ανθρώπινη αξιολόγηση και διόρθωση των απαντήσεων μέσω της συμμετοχής εθελοντών, καθώς και ένα πιλοτικό ψηφιακό βοηθό για τις διοικητικές διαδικασίες του Δημοσίου, βασισμένο στο Μητρώο ΜΙΤΟΣ. Το βασικό μήνυμα της παρουσίασής του ήταν ότι η μετάβαση από το πιλοτικό έργο στην παραγωγική λειτουργία δεν αποτελεί μόνο τεχνολογική πρόκληση, αλλά κυρίως ζήτημα διακυβέρνησης, με απαιτήσεις σε υποδομές, προστασία προσωπικών δεδομένων, ανθρώπινο έλεγχο, διαφάνεια και συνεχή αξιολόγηση. Όπως χαρακτηριστικά υπογράμμισε, η ανοικτότητα επιτρέπει στους δημόσιους φορείς να διατηρούν τον έλεγχο των δεδομένων και να μην εγκλωβίζονται σε συγκεκριμένους τεχνολογικούς παρόχους.
«Από το πιλοτικό στην παραγωγή: Η σημασία της ψηφιακής κυριαρχίας»
Ο Παναγιώτης Κρανιδιώτης, CEO της Χίλων Πληροφορική, ανέδειξε τους κινδύνους που δημιουργεί η εξάρτηση δημόσιων και ιδιωτικών οργανισμών από έναν περιορισμένο αριθμό μεγάλων τεχνολογικών παρόχων. Εστίασε σε πέντε βασικές παραμέτρους: την εξάρτηση από έναν προμηθευτή, τη δικαιοδοσία στην οποία υπάγονται τα δεδομένα, τις αυξήσεις τιμών και τις αλλαγές όρων χρήσης, την απώλεια πρόσβασης σε υπηρεσίες και τον κίνδυνο διαρροής ευαίσθητων πληροφοριών μέσω μη ελεγχόμενων εργαλείων AI. Ως απάντηση, παρουσίασε την προσέγγιση της εταιρείας που βασίζεται σε ανοικτό λογισμικό, φορητές υποδομές και δυνατότητα επιλογής μεταξύ τοπικών και cloud μοντέλων, ανάλογα με την ευαισθησία των δεδομένων. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στη λύση Local AI, η οποία αξιοποιεί τα έγγραφα ενός οργανισμού για να παράγει απαντήσεις με παραπομπές στις αρχικές πηγές, εφαρμόζοντας τα υφιστάμενα δικαιώματα πρόσβασης και καταγράφοντας κάθε ενέργεια.
Το κεντρικό μήνυμα της παρουσίασης ήταν ότι η ψηφιακή κυριαρχία δεν εξασφαλίζεται απλώς από την επιλογή ενός ευρωπαϊκού παρόχου, αλλά από τη δυνατότητα ενός οργανισμού να αλλάζει υποδομή, προμηθευτή ή μοντέλο χωρίς να χρειάζεται να ξαναχτίζει το σύστημά του. Όπως υπογράμμισε, η μετάβαση στην παραγωγική αξιοποίηση της AI προϋποθέτει έλεγχο του κόστους, των δεδομένων, της πρόσβασης και των τεχνολογικών επιλογών. Παράλληλα, διευκρίνισε ότι η κυριαρχία έχει κόστος λειτουργίας και συντήρησης, προσφέρει όμως στον οργανισμό τη δυνατότητα να ελέγχει ο ίδιος αυτό το κόστος και να διατηρεί την τεχνογνωσία του.
«Παραγωγική χρήση ΑΙ και ο δρόμος προς την Ανοικτή ΑΙ» ήταν ο κεντρικός άξονας της παρουσίασης του δρα Ανδρέα Πίπη, ο οποίος παρουσίασε μέσα από την τοποθέτησή του και το έργο και τις θέσεις της Γενικής Γραμματείας Πληροφοριακών Συστημάτων και Ψηφιακής Διακυβέρνησης, Στο πλαίσιο αυτό, παρουσίασε τις δράσεις της ΓΓΠΣΨΔ για την εφαρμογή της Τεχνητής Νοημοσύνης, στη σημασία της κανονιστικής συμμόρφωσης αλλά και του ανθρώπινου ελέγχου στην αρχιτεκτονική πάνω στην οποία χρησιμοποιείται η ΑΙ. Έκανε επίσης αναφορά στα όρια των εμπορικών λύσεων, ενώ επεσήμανε ιδιαίτερα τη σημασία της κυριαρχίας και των προσπαθειών για ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο που θα διέπει τη λειτουργία του ΑΙ.
Ο κ. Τάσος Λούπος, εστίασε την παρέμβασή του στον επαναπροσδιορισμό της αλληλεπίδρασης ανθρώπου και ψηφιακών συστημάτων, σε μία παρουσίαση με τον εύγλωττο τίτλο «Από το κλικ στην πρόθεση». Όπως τόνισε, η πρόθεση πρέπει να συνδέεται με αληθινές λειτουργίες, ενώ η τεχνολογική αξία αποδεικνύεται στην πράξη. «Η διεπαφή δεν είναι πλέον η αφετηρία. Η πρόθεση είναι» όπως ανέφερε χαρακτηριστικά.
Τα μεγάλα στοιχήματα της ανοικτής ΑΙ
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε η συζήτηση με το κοινό, κατά την οποία αναδείχθηκαν πρακτικά ζητήματα που αφορούν την αξιοπιστία, την παραμετροποίηση και την εφαρμογή των συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης σε πραγματικές συνθήκες.
Ένα από τα ερωτήματα αφορούσε τη συνέπεια των απαντήσεων των ψηφιακών βοηθών όταν δέχονται την ίδια ερώτηση σε διαφορετικές γλώσσες. Ο κ. Αλέξανδρος Μελίδης διευκρίνισε ότι δεν είναι δεδομένο πως ένα γλωσσικό μοντέλο θα παράγει πάντοτε την ίδια απάντηση, καθώς αυτό εξαρτάται από τη φύση και την αρχιτεκτονική του μοντέλου. Ωστόσο, όταν διαφορετικά μοντέλα βασίζονται στο ίδιο σύνολο δεδομένων, οι απαντήσεις τους θα πρέπει να συγκλίνουν ως προς την πληροφορία που παρέχουν. Από την πλευρά του, ο κ. Παναγιώτης Κρανιδιώτης ανέδειξε τη σημασία της ιχνηλασιμότητας, επισημαίνοντας ότι κάθε απάντηση θα πρέπει να μπορεί να συνδέεται με τις αρχικές πηγές δεδομένων, ώστε να είναι δυνατός ο έλεγχος και η επαλήθευσή της. Στη συζήτηση προστέθηκε και η επισήμανση ότι η πολυγλωσσική ικανότητα των μοντέλων εξαρτάται από την εκπαίδευσή τους σε διαφορετικές γλώσσες.
Ένα δεύτερο ζήτημα αφορούσε τις δυνατότητες του Local AI και το κατά πόσο μπορεί να αξιοποιεί όχι μόνο τα εσωτερικά δεδομένα ενός οργανισμού, αλλά και εξωτερικές πηγές πληροφόρησης. Ο Παναγιώτης Κρανιδιώτης εξήγησε ότι η πληροφορία μπορεί να διαβαθμίζεται σε τρεις κατηγορίες: δημόσια διαθέσιμα δεδομένα, εσωτερικά δεδομένα του οργανισμού και ευαίσθητες πληροφορίες. Η κατηγοριοποίηση αυτή επιτρέπει την επιλογή διαφορετικών μοντέλων ανάλογα με τη φύση και τις απαιτήσεις κάθε χρήσης, ακόμη και με συνδυασμό εμπορικών και ανοικτών λύσεων. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στη δυνατότητα άντλησης και αξιοποίησης πληροφοριών από πηγές όπως η Διαύγεια, η ΑΑΔΕ και το Κτηματολόγιο, αλλά και στη διασύνδεση με εξειδικευμένα πληροφοριακά συστήματα άλλων φορέων.
Ο ίδιος υπογράμμισε ότι η εγκατάσταση μιας τέτοιας πλατφόρμας δεν αποτελεί μια απλή διαδικασία plug and play. Απαιτεί μελέτη των αναγκών του οργανισμού, αξιολόγηση των διαθέσιμων εγγράφων, δημιουργία κατάλληλης βάσης γνώσης μέσω τεχνικών RAG και ανάπτυξη των απαραίτητων διαλειτουργικοτήτων. Παράλληλα, ανέδειξε ως σημαντικό πλεονέκτημα των ανοικτών τεχνολογιών τη δυνατότητα πλήρους διαφάνειας στον κώδικα και ουσιαστικού ελέγχου της τεχνολογικής λύσης από τον ίδιο τον φορέα.
Το πλέον στρατηγικό σκέλος της συζήτησης αφορούσε τη θέση της Ευρώπης στον παγκόσμιο ανταγωνισμό της Τεχνητής Νοημοσύνης και τις δυνατότητές της να ανταγωνιστεί τις Ηνωμένες Πολιτείες. Απαντώντας σε σχετικό ερώτημα, ο Δρ. Ανδρέας Πίπης διευκρίνισε ότι η Ευρώπη δεν υστερεί σε ανθρώπινο επιστημονικό δυναμικό, αλλά αντιμετωπίζει σημαντικό μειονέκτημα ως προς τη διαθεσιμότητα ιδιωτικών κεφαλαίων και την κλίμακα των επενδύσεων. Όπως επισήμανε, η αμερικανική αγορά χαρακτηρίζεται από τεράστιες επενδύσεις κεφαλαίων, οι οποίες επιταχύνουν την τεχνολογική ανάπτυξη. Αντίβαρο σε αυτή τη συνθήκη μπορεί να αποτελέσει η ανάπτυξη ενός ισχυρού ευρωπαϊκού οικοσυστήματος ψηφιακής κυριαρχίας, με αυτόνομες υποδομές και ανοικτές τεχνολογίες, που θα επιτρέπουν στην Ευρώπη να διατηρεί τον έλεγχο κρίσιμων εφαρμογών και δεδομένων.
Από την πλευρά του, ο καθηγητής Πέτρος Στεφανέας υποστήριξε ότι η Ευρώπη δεν χρειάζεται να αντιγράψει το αμερικανικό μοντέλο ανάπτυξης της ΑΙ, αλλά να αξιοποιήσει τα δικά της συγκριτικά χαρακτηριστικά. Έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στις δυνατότητες ανάπτυξης τοπικών γλωσσικών μοντέλων (Local LLMs), προσαρμοσμένων στις ιδιαίτερες ανάγκες οργανισμών και κοινωνιών, επισημαίνοντας ότι η ευρωπαϊκή προσέγγιση μπορεί να στηριχθεί σε μικρότερα, πιο διαχειρίσιμα και εξειδικευμένα μοντέλα. Παράλληλα, έθεσε και το ζήτημα της πιθανότητας δημιουργίας χρηματοοικονομικών υπερβολών γύρω από τις τεράστιες επενδύσεις στην ΑΙ.
Τη σημασία της επενδυτικής διάστασης υπογράμμισε και ο Παναγιώτης Κρανιδιώτης, αναφερόμενος στην ευαισθησία της αγοράς απέναντι στις τεχνολογικές και χρηματοοικονομικές εξελίξεις. Από την πλευρά του, ο κ. Τάσος Λούπος τόνισε ότι η Ευρώπη διαθέτει σημαντικό ανθρώπινο δυναμικό, πανεπιστήμια και επιχειρήσεις, ωστόσο απαιτείται μεγαλύτερη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα και ανάληψη επενδυτικού ρίσκου. Όπως σημείωσε, η ενίσχυση ευρωπαϊκών επιχειρήσεων που αναπτύσσουν ανεξάρτητες και κυρίαρχες λύσεις βασισμένες σε ανοικτές τεχνολογίες αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη διαμόρφωση ενός ανταγωνιστικού ευρωπαϊκού οικοσυστήματος ΑΙ.
Το βασικό συμπέρασμα
Από τη συζήτηση αναδείχθηκε ότι η μετάβαση στην ανοικτή ΑΙ δεν είναι αποκλειστικά τεχνολογικό ζήτημα. Προϋποθέτει αξιόπιστα δεδομένα, διαλειτουργικότητα, δυνατότητα ελέγχου των συστημάτων, επενδύσεις και συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Για την Ευρώπη και την Ελλάδα, το ζητούμενο δεν είναι απαραίτητα η δημιουργία μοντέλων αντίστοιχης κλίμακας με εκείνα των αμερικανικών τεχνολογικών κολοσσών, αλλά η ανάπτυξη ενός βιώσιμου οικοσυστήματος ανοικτών, εξειδικευμένων και προσαρμοσμένων λύσεων, που θα εξυπηρετούν πραγματικές ανάγκες της οικονομίας, της Δημόσιας Διοίκησης και των πολιτών.
