Δορυφόροι, τεχνητή νοημοσύνη και ανοιχτά δεδομένα στη μάχη για την προστασία των ακτών της Κρήτης
Η πρωτοβουλία συνδέει τις νέες διαστημικές υποδομές της χώρας με την πολιτική προστασία, την περιβαλλοντική παρακολούθηση και την αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης, ανοίγοντας τον δρόμο για ένα πιο συστηματικό μοντέλο διαχείρισης των περιβαλλοντικών κινδύνων. Την πρόταση παρουσίασε ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, Δημήτρης Παπαστεργίου, στο συνέδριο Rethymno Blue Shield, αναδεικνύοντας τη δυνατότητα αξιοποίησης των δορυφορικών τεχνολογιών για την παρακολούθηση της μεταβολής της ακτογραμμής. Η Κρήτη θα μπορούσε να αποτελέσει πεδίο πιλοτικής εφαρμογής, με τη συμμετοχή της Περιφέρειας και των δήμων, ώστε τα δεδομένα από το διάστημα να μετατρέπονται σε αξιοποιήσιμη πληροφορία για τον σχεδιασμό παρεμβάσεων στις παράκτιες περιοχές. Η σημασία της πρότασης είναι ιδιαίτερη για την Κρήτη, καθώς η διάβρωση των ακτών δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντικό πρόβλημα. Συνδέεται με την προστασία των υποδομών, τον τουρισμό, τις παράκτιες δραστηριότητες και την ανθεκτικότητα των τοπικών κοινωνιών. Η συστηματική καταγραφή της μετατόπισης της ακτογραμμής μπορεί να προσφέρει στις τοπικές αρχές μια συγκρίσιμη εικόνα της εξέλιξης του φαινομένου και να συμβάλει στον έγκαιρο εντοπισμό περιοχών που χρειάζονται παρέμβαση.
18 ελληνικοί μικροδορυφόροι για περιβάλλον και Πολιτική Προστασία
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε ο υπουργός, η Ελλάδα διαθέτει πλέον 18 μικροδορυφόρους και νανοδορυφόρους, στο πλαίσιο του Εθνικού Προγράμματος Μικροδορυφόρων. Πρόκειται για διαφορετικές τεχνολογικές κατηγορίες δορυφόρων, με συμπληρωματικές δυνατότητες παρατήρησης της Γης.
Ειδικότερα:
- Θερμικοί δορυφόροι: Συμβάλλουν στον έγκαιρο εντοπισμό εστιών πυρκαγιάς και στην παρακολούθηση θερμικών μεταβολών.
- Δορυφόροι ραντάρ SAR: Μπορούν να συλλέγουν δεδομένα ακόμη και τη νύχτα ή όταν υπάρχει νεφοκάλυψη, προσφέροντας σημαντικές δυνατότητες παρακολούθησης της επιφάνειας της Γης.
- Οπτικοί δορυφόροι: Καταγράφουν μεταβολές στο φυσικό περιβάλλον, στη βλάστηση και στις ακτογραμμές.
Ο συνδυασμός αυτών των τεχνολογιών επιτρέπει τη δημιουργία μιας διαχρονικής εικόνας των περιβαλλοντικών μεταβολών. Στην περίπτωση των ακτών, οι δορυφορικές παρατηρήσεις μπορούν να αποτυπώνουν τη μετατόπιση της ακτογραμμής σε διαφορετικές χρονικές περιόδους. Η επιστημονική πιστοποίηση της διάβρωσης απαιτεί, ωστόσο, και πρόσθετα γεωλογικά δεδομένα, ώστε να διακρίνονται οι πραγματικές μεταβολές από τις εποχικές ή προσωρινές διαφοροποιήσεις της παράκτιας ζώνης.
Ο «Δαίδαλος» ανοίγει υπολογιστική ισχύ σε ερευνητές και επιχειρήσεις
Σημαντική διάσταση της πρωτοβουλίας αποτελεί η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης για την επεξεργασία μεγάλου όγκου δορυφορικών, μετεωρολογικών και περιβαλλοντικών δεδομένων.
Ο υπερυπολογιστής «Δαίδαλος» αναμένεται να προσφέρει δωρεάν υπολογιστικούς πόρους σε πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα και νεοφυείς επιχειρήσεις, προκειμένου να αναπτύσσουν εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης χωρίς να χρειάζεται να καταφεύγουν σε αντίστοιχες υποδομές του εξωτερικού. Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα, ο Δημήτρης Παπαστεργίου αναφέρθηκε στη δυνατότητα μιας νεοφυούς επιχείρησης στο Ρέθυμνο να χρησιμοποιήσει την υπολογιστική ισχύ του «Δαίδαλου» για την ανάπτυξη μοντέλου τεχνητής νοημοσύνης που θα παρακολουθεί τη βιοποικιλότητα στις παραλίες. Η συγκεκριμένη δυνατότητα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να συνδυάζει δορυφορικές εικόνες, μετεωρολογικές μετρήσεις και επιστημονικά δεδομένα, αναζητώντας μεταβολές που δεν είναι εύκολο να εντοπιστούν με συμβατικές μεθόδους. Η αξιοποίησή της μπορεί να επεκταθεί στην παρακολούθηση της παράκτιας βλάστησης, των αμμοθινών και των οικοσυστημάτων, καθώς και στην υποστήριξη της λήψης αποφάσεων από τις τοπικές αρχές.
Στο μέτωπο των ανοιχτών δεδομένων, ο υπουργός παρουσίασε σημαντική αύξηση του διαθέσιμου περιεχομένου της εθνικής πύλης data.gov.gr. Όπως ανέφερε, η πλατφόρμα διαθέτει πλέον περίπου 22.800 σύνολα ανοιχτών δεδομένων, έναντι μόλις 80 πριν από τέσσερις μήνες. Η αύξηση αντιστοιχεί σε περίπου 285 φορές περισσότερα σύνολα δεδομένων, εξέλιξη που διευρύνει σημαντικά τη δυνητική βάση πληροφοριών για τη δημόσια διοίκηση, την έρευνα και την επιχειρηματικότητα. Παράλληλα, ανακοινώθηκε ότι σύντομα θα ενσωματωθούν δεδομένα από 120 επιπλέον μετεωρολογικούς σταθμούς, σε συνεργασία με το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης. Η διαθεσιμότητα αυτών των στοιχείων μπορεί να υποστηρίξει την ανάπτυξη εφαρμογών για την παρακολούθηση τοπικών περιβαλλοντικών συνθηκών, την αξιολόγηση κινδύνων και τον σχεδιασμό παρεμβάσεων από τις Περιφέρειες και τους δήμους. Προϋπόθεση είναι τα δεδομένα να είναι επικαιροποιημένα, συγκρίσιμα και διαθέσιμα σε μορφή που επιτρέπει την αξιοποίησή τους από διαφορετικά πληροφοριακά συστήματα.
Digispect: 43 διαλειτουργικότητες για την καταγραφή ζημιών. MyCoast: 63.000 καταγγελίες για τον αιγιαλό
Παράλληλα με τις νέες δυνατότητες δορυφορικής παρακολούθησης, ο Δημήτρης Παπαστεργίου παρουσίασε το Digispect, το νέο ψηφιακό σύστημα καταγραφής ζημιών από φυσικές καταστροφές. Το σύστημα έρχεται να αντικαταστήσει τις χειρόγραφες διαδικασίες που χρησιμοποιούνταν μέχρι σήμερα, αξιοποιώντας 43 διαλειτουργικότητες με δημόσιες υπηρεσίες και μητρώα, μεταξύ των οποίων η ΑΑΔΕ και το Ελληνικό Κτηματολόγιο. Η πρακτική σημασία είναι ότι η διαδικασία καταγραφής και διασταύρωσης των στοιχείων των πληγέντων μπορεί να πραγματοποιείται ταχύτερα, περιορίζοντας την ανάγκη συγκέντρωσης δικαιολογητικών και επαναλαμβανόμενης υποβολής πληροφοριών. Παράλληλα, οι πολίτες θα μπορούν να ενημερώνονται για την πορεία της αίτησής τους.
Η ανάπτυξη του Digispect συνδέεται με τα προβλήματα που αναδείχθηκαν κατά τη διαχείριση μεγάλων φυσικών καταστροφών, όταν οι αυξημένες ανάγκες καταγραφής και ελέγχου αποκάλυψαν τις αδυναμίες των παραδοσιακών διοικητικών διαδικασιών. Στην ίδια παρέμβαση, ο υπουργός αναφέρθηκε και στην εφαρμογή MyCoast, μέσω της οποίας οι πολίτες μπορούν να ενημερώνονται για τις παραχωρήσεις αιγιαλού και παραλίας και να υποβάλλουν καταγγελίες για πιθανές παραβάσεις. Από το 2024 έως σήμερα έχουν υποβληθεί περίπου 63.000 καταγγελίες, αριθμός που αποτυπώνει την έκταση της συμμετοχής των πολιτών στον έλεγχο της χρήσης των παραλιών. Το ζήτημα συνδέεται άμεσα με την προστασία του παράκτιου περιβάλλοντος, καθώς η διαχείριση των ακτών δεν περιορίζεται στην αντιμετώπιση της διάβρωσης, αλλά περιλαμβάνει την ελεύθερη πρόσβαση, την προστασία των αμμοθινών και της βιοποικιλότητας και τον έλεγχο των ανθρώπινων παρεμβάσεων.
Από τα ψηφιακά εργαλεία στον σχεδιασμό της Τοπικής Αυτοδιοίκησης
Η πρόταση για την Κρήτη συγκεντρώνει διαφορετικές τεχνολογικές δυνατότητες σε ένα συγκεκριμένο πεδίο εφαρμογής: την προστασία της παράκτιας ζώνης. Δορυφορικές παρατηρήσεις, γεωλογικές μετρήσεις, μετεωρολογικά δεδομένα, τεχνητή νοημοσύνη και υπολογιστική ισχύς μπορούν να αποτελέσουν μέρος ενός ενιαίου μηχανισμού παρακολούθησης. Το κρίσιμο επόμενο βήμα είναι η μετάβαση από τη διαθεσιμότητα των τεχνολογιών στην οργανωμένη αξιοποίησή τους από τους δήμους και την Περιφέρεια. Αυτό προϋποθέτει καθορισμό των περιοχών παρακολούθησης, επιστημονική τεκμηρίωση, σταθερή τροφοδότηση με δεδομένα και δυνατότητα των τοπικών υπηρεσιών να μετατρέπουν τις πληροφορίες σε συγκεκριμένες αποφάσεις και παρεμβάσεις. Η πιλοτική συνεργασία που πρότεινε ο υπουργός στο Rethymno Blue Shield μπορεί να αποτελέσει ένα πρώτο βήμα προς αυτή την κατεύθυνση, εφόσον αποκτήσει συγκεκριμένο επιχειρησιακό αντικείμενο και συνέχεια
