Συνέντευξη στον Γιώργο Μούλκα
Την επόμενη ημέρα της ελληνικής έρευνας και καινοτομίας, μετά την ολοκλήρωση του κύκλου του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, περιγράφει σε επίκαιρη συνέντευξή του στο AI Report #13 ο υφυπουργός Ανάπτυξης, Σταύρος Καλαφάτης. Αναφερόμενος στη Θεσσαλονίκη, ο κ. Σταύρος Καλαφάτης επισημαίνει ότι διαθέτει πλέον τις υποδομές, το επιστημονικό δυναμικό και τις θεσμικές προϋποθέσεις για να ενισχύσει τον ρόλο της ως τεχνολογική πύλη της ΝΑ Ευρώπης. Προαναγγέλλει την ίδρυση αυτόνομου Υπουργείου Ανώτατης Εκπαίδευσης, Έρευνας και Καινοτομίας, με στόχο τα ΑΕΙ, τα ερευνητικά κέντρα και η καινοτομία να τεθούν υπό ενιαία, εθνική στέγη.
Κύριε Υφυπουργέ, παρά την πρόσφατη πρόοδο, η Ελλάδα παραμένει στην ομάδα των ευρωπαϊκών χωρών με «μέτριες επιδόσεις» στην καινοτομία, σύμφωνα με το European Innovation Scoreboard. Την ίδια στιγμή, εξακολουθεί να δυσκολεύεται να μετατρέψει τη γνώση σε παραγωγική αξία, εξαγώγιμα προϊόντα, scale-ups και καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας. Πώς εξηγείτε αυτή την εικόνα; Πώς η έρευνα και η καινοτομία θα πάψουν να εξαρτώνται κυρίως από προγράμματα και επιδοτήσεις;
Η καινοτομία δεν αρκεί να παράγεται, πρέπει να ενσωματώνεται οργανικά στην παραγωγική διαδικασία. Η Ελλάδα σημειώνει εξαιρετικές επιδόσεις στην επιστημονική έρευνα. Οι κρατικοί πόροι για Έρευνα & Ανάπτυξη (R&D) αυξήθηκαν από 961 εκατ. € το 2019 σε 1,4 δισ. € το 2023, ενισχύοντας το δυναμικό μας με 20.000 νέες θέσεις υψηλής εξειδίκευσης. Ωστόσο, έχουμε ακόμη δρόμο να διανύσουμε στη μετατροπή αυτής της πρωτογενούς γνώσης σε εμπορεύσιμα προϊόντα και υπηρεσίες υψηλής προστιθέμενης αξίας.
Για τη γεφύρωση αυτού του χάσματος, κινούμαστε σε τρεις βασικούς άξονες:
- Την Εμβληματική Δράση «Ερευνώ – Καινοτομώ» (300 εκατ. €). Η ναυαρχίδα των δράσεών μας, που χρηματοδοτεί συμπράξεις επιχειρήσεων και ερευνητικών οργανισμών, παρέχοντας τα απαραίτητα κεφάλαια για να βγει μια πατέντα από το εργαστήριο στην αγορά.
- Τα Γραφεία Μεταφοράς Τεχνολογίας (TTOs). Ιδρύθηκαν σε Πανεπιστήμια και Ερευνητικά Κέντρα, για να υποστηρίξουν τους ερευνητές στην κατοχύρωση ευρεσιτεχνιών και την εμπορική τους αξιοποίηση μέσω υφιστάμενων εταιρειών ή spin-offs, παράλληλα με τη στήριξη θερμοκοιτίδων και επιταχυντών.
- Τη Στρατηγική Έξυπνης Εξειδίκευσης (ΕΣΕΕ 2021-2027). Εστιάζουμε μέσω της Διαδικασίας Επιχειρηματικής Ανακάλυψης σε 8 κρίσιμους τομείς (Αγροδιατροφή, Περιβάλλον, Ψηφιακή Οικονομία, Υλικά κ.ά.), διασφαλίζοντας ότι η παραγόμενη έρευνα απαντά σε πραγματικές ανάγκες της αγοράς. Βασική προτεραιότητά μας είναι η διαμόρφωση ενός νέου παραγωγικού μοντέλου βασισμένου στη γνώση, ώστε η Ελλάδα να πρωταγωνιστήσει στην εποχή των νέων τεχνολογιών. Η χώρα πρωτοστατεί ήδη με τον υπερυπολογιστή «Δαίδαλος», το ευρωπαϊκό AI Factory «Pharos» και στρατηγικές συμμαχίες με κολοσσούς όπως οι OpenAI, Google, Microsoft και Mistral AI. Γεφυρώνουμε σταδιακά τον κόσμο της επιστήμης με τον κόσμο της αγοράς, μετατρέποντας τη γνώση των ελληνικών εργαστηρίων σε απτά καινοτόμα προϊόντα, προς όφελος της οικονομίας και ολόκληρης της κοινωνίας.
Το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας παρουσιάζεται ως ιστορικό ορόσημο για τον δομικό μετασχηματισμό της χώρας. Ωστόσο, ασκείται έντονη κριτική ότι εξελίσσεται σε «χαμένη ευκαιρία», μετά τις αλλεπάλληλες αναθεωρήσεις, τις απεντάξεις ή μεταθέσεις έργων και τους περιορισμένους πόρους σε ΜΜΕ. Πού τελειώνει η κριτική και πού αρχίζει το πραγματικό ζήτημα εκτέλεσης του προγράμματος; Ποια συγκεκριμένα αποτελέσματα μπορείτε να παρουσιάσετε για την έρευνα και την καινοτομία, ιδίως στη Θεσσαλονίκη;
Το RRF δεν είναι απλώς ένα χρηματοδοτικό εργαλείο· είναι η «ένεση αδρεναλίνης» που χρειάστηκε η ελληνική οικονομία για να επανεκκινήσει τις μηχανές της.
Η συντονισμένη πρωτοβουλία του πρωθυπουργού, Κυριάκου Μητσοτάκη, σε συνεργασία με άλλους Ευρωπαίους ηγέτες, μετέτρεψε μια πρωτοφανή κρίση σε ευκαιρία δομικού μετασχηματισμού. Μέχρι σήμερα, έχουν διοχετευθεί στην οικονομία περισσότερα από 25 δισ. €, σημαντικό μέρος των οποίων κατευθύνεται στην ανάπτυξη τεχνολογιών αιχμής (Deep Tech/AI) και στη διασύνδεση της επιστήμης με την επιχειρηματικότητα. Η έρευνα είναι το καύσιμο για την ανάπτυξη και δεν μπορεί να μένει
εγκλωβισμένη σε ακαδημαϊκά εργαστήρια· πρέπει να μετουσιώνεται σε πατέντες και spin-offs που παράγουν εθνικό πλούτο.
Στο υπουργείο Ανάπτυξης αξιοποιούμε άνω των 300 εκατ. € από το Ταμείο Ανάκαμψης για να αναβαθμίσουμε ριζικά τις εγκαταστάσεις και τον εξοπλισμό των Ερευνητικών Κέντρων, θωρακίζοντάς τα για τα επόμενα 30 χρόνια. Ειδικά στη Θεσσαλονίκη, τα αποτελέσματα είναι απτά:
- Ολοκληρώσαμε νέες ερευνητικές υποδομές στο ΕΚΕΤΑ 2.0, στη Θέρμη, που περιλαμβάνουν σύγχρονο Συνεδριακό Κέντρο, επέκταση κτηρίων, τη νέα πιλοτική εγκατάσταση Θερμοκηπίου του ΙΝΕΒ και την ενεργειακή αναβάθμιση του ΙΜΕΤ.
- Δημιουργήσαμε τη νέα κτηριακή ερευνητική υποδομή του ΙΔΕΠ/ΕΚΕΤΑ «The Factory», στο Λάκκωμα Χαλκιδικής.
- Εγκαινιάσαμε πρόσφατα το νέο Κέντρο Έρευνας για την Τεχνητή Νοημοσύνη, AI Nucleus, άνω των 2 εκατ. €, το οποίο τοποθετεί τη Θεσσαλονίκη στον διεθνή χάρτη των
τεχνολογιών επεξεργασίας δεδομένων.
Παράλληλα, το RRF χρηματοδοτεί το Εθνικό Πρόγραμμα Μικροδορυφόρων «HELLAS SPACE 2.0» με 350 εκατ. € για κοινοπραξίες ανάμεσα σε ερευνητικά κέντρα και επιχειρήσεις. Η προσπάθεια για τη στήριξη της επιχειρηματικότητας συνεχίζεται και πέραν του RRF. Στο πλαίσιο του Αναπτυξιακού Νόμου, προκηρύσσεται τον Σεπτέμβριο ειδικό καθεστώς 150 εκατ. € για την εισαγωγή της Τεχνητής Νοημοσύνης στις ΜΜΕ (εξοπλισμός, reskilling, consulting). Παράλληλα, υπό το Υπερταμείο
τέθηκε σε λειτουργία το Ελληνικό Ταμείο Καινοτομίας και Υποδομών, με στόχο την κινητοποίηση επενδύσεων άνω του 1 δισ. € την επόμενη τριετία. Τέλος, για την περίοδο 2028-2034 θεσπίζεται το νέο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας, ύψους 420 δισ. €, με τους πόρους που αναλογούν στην Ελλάδα να εκτιμώνται σε 8-10 δισ. € για τη συνεργασία επιχειρήσεων, πανεπιστημίων και ερευνητικών κέντρων.
Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη του κ. Σταύρυο Καλαφάτη στο AI Report #13 ΕΔΩ
